Opinie in Knack 4 september 2026 – Zondag zijn er verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Volgens de peilingen wordt de AfD afgetekend de grootste partij. Als zoveel mensen afhaken van het politieke midden, moeten we ons ook afvragen waarom dat gebeurt.
Saksen-Anhalt ligt in het voormalige Oost-Duitsland en telt zo’n 2,1 miljoen inwoners. Een kleine deelstaat dus, maar wel eentje met een rijke geschiedenis. De hoofdstad Maagdenburg was in de middeleeuwen een rijke Hanzestad, zoals Brugge, deel van het vroegere Pruisen en het hart van de protestantse reformatie. Een rijk verleden dat tijdens de DDR-periode weggemoffeld is om maar één loyauteit centraal te stellen: die aan het communisme.
Ongenoegen capteren
Volgens de peilingen zou de Alternative für Deutschland (AfD) er richting 40 procent gaan. En dat is meer dan zorgwekkend. Zeker in een land als Duitsland. De AfD flirt met het Duitse naziverleden. De AfD in Saksen-Anhalt wordt door de veiligheidsdienst dan ook als bewezen rechtsextremistisch beschouwd.
Als deze peilingen realiteit worden, zal zondag de discussie over de Brandmauer of het cordon sanitaire opnieuw losbarsten. Ik stel het cordon niet ter discussie, maar we moeten toch durven kijken naar de dieperliggende oorzaken. Als zoveel mensen afhaken van het politieke midden, moeten we ons ook afvragen waarom dat gebeurt. Mensen willen dat migratie onder controle is, dat de economie opnieuw groeit en hun welvaart erop vooruitgaat, en dat ze zich veilig voelen in hun stad of dorp. Blijkbaar kan enkel de AfD dat ongenoegen capteren.
Tégen Europese aanpak
En hier schuilt een grote paradox. Migratie onder controle krijgen zal Europees gebeuren of niet gebeuren. Vraag het maar aan Pedro Sánchez, de premier van Spanje. De Spaanse socialisten namen de voorbije jaren het voortouw in een voluntaristisch migratiebeleid, regularisatiecampagnes waarvoor meer dan één miljoen mensen zonder papieren een aanvraag indienden. Ze stonden zeer negatief tegenover de Europese aanpak, het Europees migratiepact en strengere terugkeer van mensen zonder verblijfsrecht. Het was diezelfde Spaanse regering die deze zomer – bij de incidenten in Ceuta – riep om hulp van Europa om een strikter migratiebeleid mogelijk te maken. AfD is tegen een Europese aanpak op het vlak van migratie.
Hetzelfde geldt voor de economie. De Duitse economie zit al enkele jaren in het slop. Opnieuw groeien lukt alleen als we ook Europees sterker optreden: door barrières binnen onze interne markt weg te werken en onze economische buitengrenzen beter te beschermen tegen oneerlijke concurrentie. Maar ook daar wringt het: de AfD verzet zich net tegen een sterkere Europese economische aanpak.
Een waarschuwing voor alle centrumpartijen
Ongetwijfeld speelt ook Russische propaganda een rol. Ook de recente berichten uit Denemarken en Leipzig tonen dat Rusland zijn hybride oorlog tegen Europa onverminderd voortzet. Persagentschap Reuters schreef in augustus, op basis van bronnen binnen de Duitse veiligheidsdiensten, dat Rusland met desinformatie probeert de deelstaatverkiezingen te beïnvloeden. Zo circuleren er honderden filmpjes met valse beschuldigingen aan het adres van Duitse politici.
Voor de Duitse christendemocraten wordt zondag dan ook een heel belangrijke test. Binnen de CDU wordt uiteraard gehoopt dat kopman Sven Schulze beter kan scoren dan de peilingen vandaag voorspellen. Maar wat de uitslag ook wordt, dit moet voor alle centrumpartijen een waarschuwing zijn.
Alleen een muur optrekken rond de AfD is niet genoeg. We moeten ook werk blijven maken van ons eigen verhaal. Van een moedig midden dat mensen opnieuw kan overtuigen en de problemen ook daadwerkelijk weet op te lossen. Van een Europa dat beschermt zonder af te schermen. Van een Europa dat opnieuw houvast kan bieden in plaats van zich verder in een houdgreep te laten wringen.