De Europese Commissie stelt plannen voor om de Europese Unie klaar te maken voor nieuwe lidstaten. Minder vetorechten, een kleinere Commissie en sterkere waarborgen voor de rechtsstaat moeten voorkomen dat een grotere Unie moeilijker bestuurbaar wordt. Ik verwelkom die richting, die nauw aansluit bij de voorstellen die ik zelf deed in mijn boek ‘Houvast of Houdgreep?’. Met dit voorstel legt de Commissie de bal in het kamp van de lidstaten. Zij moeten nu tonen dat ze Europa niet alleen groter, maar ook slagkrachtiger willen maken.
De toetreding van landen als Montenegro, Albanië, Oekraïne en Moldavië vraagt ook aanpassingen binnen de Europese Unie. Volgens de aangekondigde plannen wil de Commissie vaker beslissen met een gekwalificeerde meerderheid, in plaats van unanimiteit. Daarnaast zouden nieuwe lidstaten tijdelijk beperkingen op hun vetorecht krijgen en zouden sterkere vrijwaringsclausules een terugval inzake democratie en rechtsstaat moeten tegengaan.
Als we Europa willen uitbreiden, moeten we eerst onder de eigen motorkap kijken. We vragen kandidaat-lidstaten terecht om ingrijpende hervormingen door te voeren. We mogen ook niet inboeten op de voorwaarden om lid te worden van de EU. Maar ook Europa moet zijn huiswerk maken. Anders dreigt uitbreiding de blokkeringen die we vandaag al kennen alleen maar groter te maken.
Ik pleit al langer voor meer meerderheidsbesluitvorming, onder meer bij sancties en bepaalde beslissingen in het buitenlands beleid. Met Viktor Orbán hebben we gezien hoe één regeringsleider een hele Unie kan vertragen of blokkeren. Dat risico verdwijnt niet met een andere regering in Hongarije. De volgende dwarsligger kan uit eender welke lidstaat komen, zeker als de Unie verder uitbreidt. We moeten onze besluitvorming daartegen beschermen, voordat een nieuwe crisis ons opnieuw vastzet.
Volgens mij bieden de bestaande verdragen al ruimte om sneller te beslissen. Niet elke hervorming hoeft te wachten op een verdragswijziging. Maar om unanimiteit op bepaalde terreinen los te laten, moeten de lidstaten het eerst unaniem eens worden. Precies daarom ligt de politieke verantwoordelijkheid nu bij hen.
Daar heb ik mijn twijfels bij: Begin dit jaar lanceerden elf lidstaten, waaronder Frankrijk, Duitsland en de Benelux, nog een initiatief om in het buitenlands beleid af te stappen van de unanimiteit. Maar met verkiezingen in aantocht in Spanje en Frankrijk en een verzwakte Duitse bondskanselier, vrees ik dat het politieke klimaat vandaag niet gunstig is om de lidstaten over hun eigen schaduw te laten springen en deze broodnodige hervormingen door te voeren. Hopelijk zorgt de aankomende uitbreidingsronde voor de nodige urgentie.
Kleinere Europese Commissie
De Commissie zou zelf ook een bescheiden verwijzing doen om het aantal commissarissen terug te brengen tot twee derde van het aantal lidstaten, met een gelijkwaardig rotatiesysteem. Een kleinere commissie is een voorstel dat ik al langer verdedig, onder meer in mijn boek ‘Houvast of Houdgreep?’. Als elke nieuwe lidstaat automatisch een extra commissaris levert, wordt het steeds moeilijker om bevoegdheden logisch te verdelen. Een kleinere Commissie kan gerichter en daadkrachtiger werken, met een duidelijkere verantwoordelijkheid. Zelf ben ik er voorstander van een rotatiesysteem voor regionale samenwerkingen, zoals één commissaris voor de Benelux, voor de Baltische of Noorse landen enz.
Daarnaast wil ik dat landen vaker gebruikmaken van versterkte samenwerking. Als een groep lidstaten verder wil gaan, bijvoorbeeld om onze kapitaalmarkten te verbinden, moeten we die mogelijkheid benutten. Europa mag niet telkens moeten wachten op de laatste die mee wil.
Burgers verwachten dat Europa hun welvaart en veiligheid beschermt. Daarvoor hebben we instellingen nodig die beslissingen kunnen nemen en uitvoeren. De vraag is dus niet alleen welke landen klaar zijn voor Europa, maar ook of Europa klaar is om hen te ontvangen.