Dit najaar willen de Europese lidstaten een akkoord vinden over de Europese begroting voor 2028-2034. Dat debat wordt vaak herleid tot één discussie: moet Europa meer of minder uitgeven? Maar eigenlijk is de achterliggende vraag wat we van Europa verwachten en hoe we die ambities vervolgens financieren. Voor mij ligt een belangrijk deel van het antwoord in eigen Europese inkomsten, zoals een Europese digitaks, zodat ook de Musks en Zuckerbergs van deze wereld een faire bijdrage leveren.
Voor alle grote uitdagingen roepen de lidstaten dat Europa initiatief moet nemen: onze competitiviteit versterken, investeren in innovatie en digitalisering en onze veiligheid beschermen. Maar als puntje bij paaltje komt, ontstaat een vreemde paradox: de lidstaten willen dat Europa meer doet, maar wel met minder middelen. Enkele weken geleden nog gingen er stemmen op om België te laten aansluiten bij Duitsland, Nederland, Zweden, Denemarken, Oostenrijk en Finland, die de Europese begroting met honderden miljarden euro’s willen afslanken.
Wie vandaag zegt dat het Europese budget kleiner moet dan wat voorligt, moet er ook eerlijk bij zeggen wat dat betekent. Minder middelen voor landbouw. Minder geld voor onderzoek en innovatie. Minder geld voor competitiviteit. Minder gezamenlijke investeringen in energie-infrastructuur. Minder Europese defensieprojecten. Minder middelen voor de bescherming van onze buitengrenzen. Kortom, minder strategische autonomie ten aanzien van de rest van de wereld en dus een grotere speelbal ten aanzien van China of de Verenigde Staten.
Ruim twee miljard euro
De wereld wacht niet tot Europa tijd en middelen heeft voor broodnodige investeringen. We moeten de komende jaren hoe dan ook investeren in veiligheid, concurrentiekracht en energiezekerheid. De fundamentele vraag is: doet elk land dat apart, of kiezen we voor een gezamenlijke Europese aanpak? Samen investeren is niet alleen efficiënter, het is vaak ook goedkoper. Zelfs wie kritisch staat tegenover Europa, zou om louter budgettaire redenen het belang van een sterk Europees budget moeten zien.
De financiering van die begroting komt uiteindelijk neer op drie keuzes. Ofwel laten we de lidstaten meer betalen uit hun nationale begrotingen. Ofwel wordt de Europese pot kleiner en moeten we onvermijdelijk snoeien in onze ambities. Ofwel zoeken we nieuwe Europese inkomsten.
Voor ons is het duidelijk dat die derde piste de oplossing moet zijn. Net om te vermijden dat elke extra Europese prioriteit automatisch op de factuur van de nationale belastingbetaler terechtkomt. Volgens Belgische ramingen kan het verschil tussen wel of geen nieuwe eigen middelen over een volledige begrotingsperiode oplopen tot ruim twee miljard euro voor ons land.
Musk en Zuckerberg
Het Europees Parlement heeft daarom naast de voorstellen van de Commissie ook andere inkomstenbronnen op tafel gelegd. Een daarvan verdient volgens ons bijzondere aandacht: een Europese digitaks. De Commissie heeft die piste intussen verder onderzocht. Een heffing van 3 procent op bepaalde digitale diensten zou naar schatting ongeveer 5 miljard euro per jaar kunnen opleveren voor de Europese begroting. De studiedienst van het parlement zou zelfs spreken over een bedrag tot 25 miljard euro.
Dat is geen detail als je weet dat België volgens het voorstel van de Europese Commissie jaarlijks 7,2 miljard euro zou moeten bijdragen aan Europa. Het is bovendien geld dat niet elders moet worden gezocht bij landbouwers, bedrijven of nationale begrotingen.
En er is ook een principiële reden. Grote digitale platformen verdienen miljarden op onze interne markt. Hun businessmodel draait op Europese consumenten, data en infrastructuur. Zij maken in de VS en daarbuiten grote sier dankzij Europese consumenten. Dan is het niet onredelijk om van de grootste spelers een faire bijdrage te vragen aan de samenleving waarin zij die inkomsten verdienen.
De keuze wordt daardoor behoorlijk scherp. Wil die groep met zuinige landen werkelijk minder Europese middelen voor landbouw, defensie, energie, competitiviteit en innovatie omdat we weigeren een eerlijke bijdrage te vragen van de Musks en Zuckerbergs van deze wereld? Wij alvast niet.
Kleur bekennen
Een groter deel van onze uitdagingen Europees financieren voorkomt bovendien versnippering. En laat dat nu nét nefast zijn voor die interne markt die we zo noodzakelijk moeten verdiepen. Defensie is het duidelijkste voorbeeld. Als 27 lidstaten afzonderlijk wapensystemen ontwikkelen en aankopen, betalen we meer voor minder capaciteit. Hetzelfde geldt voor energienetten, grensoverschrijdende infrastructuur, onderzoek en grote industriële projecten.
Ook ons gemeenschappelijk landbouwbeleid is daar een voorbeeld van. Door de steun Europees te organiseren, zorgen we ervoor dat we geen 27 nationale landbouwpolitieke systemen krijgen die elkaar met subsidies proberen te overtroeven. Een sterke Europese begroting beschermt meteen ook onze interne markt.
Niet elk nieuw eigen middel is daarom automatisch een goed idee. Sommige voorstellen kunnen Europese ondernemingen te zwaar belasten of bestaande nationale inkomsten verschuiven naar Europa. Daar moeten we kritisch naar kijken. Net daarom zijn inkomstenbronnen die aansluiten bij grensoverschrijdende activiteiten interessant. Naast een digitaks verdient bijvoorbeeld ook een bijdrage vanuit de snelgroeiende markt van online kansspelen verdere bespreking. Afhankelijk van de gekozen formule lopen ook die ramingen op tot ongeveer €5 miljard per jaar.
En wanneer lidstaten de digitaks of een bijdrage op online kansspelen afschieten, moeten er geloofwaardige alternatieven komen. Want zonder nieuwe inkomsten stijgen ofwel de nationale bijdragen, ofwel moeten we snoeien in onze Europese ambities, met meer versnippering van de interne markt tot gevolg.
De komende maanden moeten de lidstaten dus kleur bekennen. Wie Europa competitiever wil maken en wie meer wil investeren in defensie, energie en migratie, moet ook bereid zijn daar een geloofwaardige financiering tegenover te zetten.
Europa kan niet meer verantwoordelijkheid opnemen met minder middelen. Nieuwe eigen inkomsten zijn de enige manier om onze gezamenlijke ambities betaalbaar te houden. Een eerlijke Europese digitaks is daarvoor een logische stap.