Op 4 juli vieren de Verenigde Staten 250 jaar onafhankelijkheid. Dertien staten verenigden zich toen in een jonge natie die amper honderd jaar later economisch sterker werd dan het Verenigd Koninkrijk, op dat moment nog de wereldmacht bij uitstek. Vandaag worden de democratische instellingen er zwaar getest, oogt het land geopolitiek zwakker dan ooit, en houdt het Europa ongewild een spiegel voor.
Amerika werd niet alleen groot gemaakt door Europeanen die de plas overstaken en er een nieuw leven begonnen. Het is ook het land dat ons in de Eerste en Tweede Wereldoorlog mee kwam bevrijden. De vele graven in de Westhoek en op de stranden van Normandië blijven daar een stille getuigenis van.
Straat van Hormuz
Het is tegelijk een land waar de democratische instellingen vandaag zwaar worden getest. Rechters fluiten de Amerikaanse president terug wanneer hij zijn naam op het Kennedy Center wil zetten. Ze stellen hem duizenden keren in het ongelijk bij het onwettig oppakken van burgers door ICE. Bedrijven moeten belastingen terugbetalen nadat rechters zijn tariefverhogingen tegenover andere landen hebben teruggefloten. En deze week nog maakte het Supreme Court Trump’s beslissing ongedaan dat wie in de VS geboren wordt, niet langer automatisch Amerikaan zou zijn, wat indruist tegen het veertiende amendement van de grondwet.
Maar geopolitiek komen de Verenigde Staten zwakker voor de dag dan ooit tevoren. In de oorlog tegen Iran heeft het Amerikaanse leger zoveel Patriotraketten verschoten dat het zes jaar zou duren om de voorraden opnieuw aan te vullen. Iran heeft laten zien dat de VS niet zomaar in staat zijn een strategische zeestraat open te houden. En intussen lijkt de Israëlische staart met de Amerikaanse hond te kwispelen.
De historicus Niall Ferguson vergeleek de crisis rond de Straat van Hormuz met de Suezcrisis van 1956. Die crisis rond het Suezkanaal luidde definitief het einde in van de Britse en Franse hegemonie in de wereld. Volgens Ferguson is het nu de beurt aan de Verenigde Staten.
Misschien laat dat de Amerikaanse president allemaal koud, nu blijkt dat zijn persoonlijk vermogen op één jaar tijd met 2,2 miljard euro gestegen is.
Interdependence day
En toch heeft diezelfde president de verdienste dat hij ons in Europa een spiegel voorhoudt. Hij zet de relatie met de Europese Unie onder druk en eist dat we meer onze eigen broek ophouden. Of er een killswitch in de nieuwe F-35’s zit, is niet duidelijk. Maar wat AI betreft, besliste het Witte Huis een maand geleden wel onomwonden dat het AI-bedrijf Anthropic zijn modellen moest blokkeren voor alle niet-Amerikanen. Het argument was nationale veiligheid.
Dat is een argument dat bijzonder breed kan worden toegepast. Bij chiptekorten, medicijntekorten of andere schaarste kan men telkens opnieuw de nationale veiligheid inroepen. Andermaal een gevaarlijk precedent.
Als we niet afhankelijk willen worden van een killswitch van anderen, en dat geldt trouwens niet alleen voor de Verenigde Staten, dan moet Europa onafhankelijker in de wereld staan. Niet om de band met onze bondgenoten door te knippen. Wel om minder afhankelijk te worden van anderen voor onze veiligheid, onze welvaart en onze waarden.
Voor de EU gaat het vandaag minder over independence, maar wel over interdependence. Maar dan wel op een manier waarbij we niet langer zo dependent zijn als de voorbije decennia. Van de Verenigde Staten voor onze veiligheid. Van Rusland voor onze energie. Van andere grootmachten voor technologie, industrie of kritieke grondstoffen.
Eigen keuzes maken
Europa is geen project van 250 jaar. Het is een continent met eeuwen geschiedenis. Een geschiedenis van cultuur, geloof, verlichting en vooruitgang. Maar ook van oorlogen, grenzen, machtsstrijd en bloedvergieten. Net uit die geschiedenis is de Europese Unie gegroeid. Eerst als vredesproject. Tussen landen die elkaar eeuwenlang bevochten, heerst nu al tachtig jaar vrede. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar historisch is het eerder uitzonderlijk.
Later werd Europa ook een welvaartsproject. Met een interne markt die ons sterker maakte. Met de euro, die werd ingevoerd en vandaag zelfs vijftien procent sterker staat dan de dollar. Vandaag moet Europa ook een beschermingsproject worden. De vraag is hoe we onze economie, onze veiligheid en onze waarden beter kunnen beschermen.
Misschien is dat de Europese les op deze 4 juli. Onafhankelijkheid betekent in de 21e eeuw niet dat je alles alleen doet. Het betekent dat je sterk genoeg bent om zelf keuzes te maken. Dat je je niet moet laten leiden door een impulsieve president. Dat je jezelf beschermt zonder je volledig van de wereld af te schermen.
Want de democratische instellingen die vandaag in de Verenigde Staten zwaar worden getest, zouden vroeg of laat wel eens kunnen barsten.