Dit weekend was ik in Vilnius voor de NAVO Parlementaire Assemblee, ter voorbereiding van de belangrijke NAVO-top begin juli in Ankara.
Enkele bedenkingen na de gesprekken daar:
1. Onze veiligheidsarchitectuur is niet meer aangepast aan de geopolitieke realiteit
Achter de schermen wordt duidelijk dat onze huidige veiligheidsarchitectuur niet meer aangepast is aan de geopolitieke realiteit van vandaag. Dat Europa zich niet langer kon permitteren om voor zijn veiligheid volledig afhankelijk te blijven van de Verenigde Staten, was al duidelijk. Vandaag dringt ook het besef door dat we daar een geloofwaardig alternatief tegenover moeten uitbouwen.
2. Een echte Europese defensiepijler is dringend nodig
Een echte Europese defensiepijler is dringend. Die moet de NAVO versterken voor de toekomst en Europa tegelijk meer slagkracht geven om verantwoordelijkheid op te nemen voor de veiligheid op het eigen continent.
De realiteit is helder: Europa moet meer kunnen doen, sneller kunnen handelen en strategisch minder afhankelijk worden.
3. Europa betaalt veel, maar werkt te versnipperd
Iedereen beseft dat het vele keren efficiënter kan en moet. Vandaag geven Europese landen samen enorme bedragen uit aan defensie, maar nog te versnipperd en inefficiënt. Lidstaten blijven vooral nationaal denken. Duitsland koopt Duits, Frankrijk koopt Frans, andere landen doen hetzelfde.
Het resultaat is dat Europa wel betaalt, maar strategisch afhankelijk blijft. We investeren vandaag al honderden miljarden in defensie. Het probleem is dat we te weinig samenwerken.
Verschillende studies tonen aan dat strategische autonomie perfect haalbaar is als Europese landen een deel van hun defensie-uitgaven bundelen en Europeaniseren. De kostprijs voor die autonomie wordt geschat op 500 miljard euro over tien jaar tijd. Dat komt neer op 12 à 13 procent van de huidige defensie-uitgaven. Als die defensie-uitgaven stijgen tot 3,5 procent, spreken we over ongeveer 7 procent van de defensie-uitgaven van de Europese lidstaten.
4. Nieuwe dreigingen vragen nieuwe structuren
Eindelijk lijkt het besef door te dringen dat we werk moeten maken van nieuwe structuren. De Europese besluitvorming is vandaag gewoonweg te traag om te antwoorden op geopolitieke urgentie.
Daarom wint het idee terrein van een nieuw defensieverdrag naar analogie met Schengen: een coalitie van landen die sneller wil samenwerken rond defensie, gezamenlijke aankopen en strategische capaciteiten.
Ook het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Oekraïne moeten daarin een plaats kunnen krijgen. Oekraïne beschikt vandaag over bijzonder sterke militaire ervaring en capaciteit. Die expertise is van groot belang voor de veiligheid van heel Europa.
5. Het is tijd om na te denken over NAVO 3.0
Na NAVO 1.0 na de Tweede Wereldoorlog en NAVO 2.0 na de val van de Berlijnse Muur, is het tijd om na te denken over NAVO 3.0.
Een alliantie waarin Europa eindelijk voldoende capaciteit opbouwt om ook zelf verantwoordelijkheid te dragen voor vrede en veiligheid op ons continent. De NAVO blijft de hoeksteen van onze collectieve veiligheid. Een sterker Europa maakt die alliantie geloofwaardiger, evenwichtiger en toekomstbestendiger.
De wereld wacht niet tot Europa intern is uitgepraat. Het moment om te handelen is nu.