Vandaag telt de oorlog in Oekraïne exact evenveel dagen als de Eerste Wereldoorlog duurde. Dat is lang. Te lang. En kijk waar we staan. Poetin wilde Oekraïne in een handvol dagen onder de voet lopen, maar heeft zich gruwelijk misrekend. Nochtans was de oorlog voor hem een logische volgende stap. Hij begon niet omdat hij plots vond dat Oekraïne bij Rusland hoort, dat vindt hij al veel langer. Hij begon omdat hij inschatte dat de Verenigde Staten hem niets in de weg zouden leggen en dat de Europese Unie te zwak en te verdeeld was om militair te antwoorden. Het plan was duidelijk: binnen drie dagen Kiev, binnen tien dagen heel Oekraïne, en een Russischgezind marionettenregime aan de macht. Daarvoor stuurde hij honderdduizend soldaten. Hij ging ervan uit dat het Oekraïense leger te zwak was om stand te houden en de politieke leiding te laf om te blijven. Hij geloofde vooral zijn eigen propaganda: dat de Oekraïners eigenlijk een Russisch broedervolk zijn, door manipulatie van het Westen weggekaapt uit de eigen invloedssfeer, tegen de wil van de bevolking in. De Russen zouden worden onthaald als bevrijders.
Misrekening
Het plan om Oekraïne in tien dagen in te nemen is volledig mislukt. Elke dag sterven er 1.000 Russische soldaten. Na vier jaar oorlog, met naar schatting tussen de 280.000 en 518.000 doden aan Russische kant (officiële cijfers houdt het Kremlin angstvallig binnen), staat Rusland verder van het Westen verwijderd dan ooit. De economie staat volledig in het teken van de oorlogvoering en staat onder enorme druk door torenhoge inflatie. Een te sterke roebel en exploderende militaire kosten wegen zwaar op Poetins oorlogskas. Poetin bezet weliswaar een deel van het oosten van Oekraïne, maar duwt de rest van het land alleen maar verder van zich weg. Twee volkeren met diepe historische banden zijn vandaag verder uit elkaar gedreven dan ze ooit zijn geweest.
Oekraïense bevolking
En waar staat Oekraïne vandaag? “You don’t have the cards”, zei Trump kleinerend tegen Zelensky in de Oval Office. Vandaag lijkt het er nochtans op dat het net Rusland is dat de kaarten niet in handen heeft. Dat de militaire parade in Rusland onlangs overschaduwd werd door angst, zegt al veel. Oekraïne geeft niet af, plooit niet, houdt stand met steun uit Europa en heeft bovenal een ongelofelijk veerkrachtige bevolking. Oekraïne heeft zowat het meest innovatieve en sterkste leger van Europa. Dat gaf zelfs Marco Rubio toe. Dit biedt opportuniteiten voor Europa. Elk initiatief voor een defensie-unie of een Europese defensie moet daarbij ook Oekraïne als volwaardige partner zien.
Toetreding
Zoals ik in mijn boek Houvast of Houdgreep heb beschreven, krijgt Poetin het omgekeerd van wat hij beoogde: Oekraïne heeft nog nooit zo ver van Rusland gestaan, en nog nooit zo dicht bij de Europese Unie. De toetredingsgesprekken staan opnieuw bovenaan de politieke agenda. De voorwaarden kennen we. En die zijn belangrijk om een duurzame toetreding mogelijk te maken. Met het nieuwe voorstel tot graduele toetreding komt er stap voor stap wel een nieuw gesprek op gang. Je mag daar voor of tegen zijn, en eerlijk is eerlijk, het zal altijd een lastig en moeizaam proces blijven. Maar wie durft uit te zoomen, ziet het grotere plaatje: de potentiële consequenties én kosten op lange termijn van een niet-toetreding zijn vele malen groter dan de kortstondige pijn van wél toetreden.
Artikel 42.7 vormgeven
En het blijft niet bij Oekraïne. Zweden en Finland zijn intussen toegetreden tot de NAVO en versterkten daarmee de Europese voetafdruk binnen het bondgenootschap, opnieuw precies het tegenovergestelde van wat Poetin beoogde. En de oorlog werd de trigger voor een forse herinvestering in defensie over heel Europa. Op vijf jaar tijd verdubbelde de Europese lidstaten hun defensiebudgetten. En het zette de EU er eindelijk toe aan om serieus na te denken over de concrete invulling van artikel 42.7 van het Verdrag, het Europese equivalent van artikel 5 van de NAVO en het uitbouwen van een Europese pijler binnen de NAVO. Dat alles heeft Poetin niet ingecalculeerd. Hij wou een verdeelde unie afstraffen, maar zou weleens een sterkere en meer verenigde unie kunnen oogsten.
Vladimir Poetin, you don’t have the cards to win this war! Stop this war!