Een sociale kaalslag? Ik zie die niet (De Tijd)

zaterdag 27 mei

Zijn marcelleke van tjeef, dat hij cadeau kreeg van de jongerenafdeling van zijn partij, heeft Wouter Beke niet bij zich. Om de fotograaf niet compleet teleur te stellen kruipt hij in zijn kantoor achter een kunstwerk van verbonden mensen. 'CD&V is de partij van de verbondenheid. En kijk eens goed: dit zijn copulerende figuren, de ultieme verbondenheid', grapt hij. Op verzoek van de fotograaf halen de christendemocraat en zijn woordvoerder het werk uit elkaar en verschuiven het enkele meters. Het beeld weer in elkaar krijgen lukt minder goed. 'We zijn in de Wetstraat, alles gaat hier moeilijk', zegt Beke lachend.

Aan tafel wisselt hij de joligheid snel voor de sérieux van een CD&V-voorzitter. Hij wil het over Rerum novarum hebben, het feest van de christelijke arbeidersbeweging dat samenvalt met Hemelvaart. Hoewel zelf geen ACW'er - eigenlijk moeten we Beweging.net'er zeggen, want het ACW werd na de Arco-affaire omgedoopt in Beweging.net - heeft de Limburger een boodschap voor de christelijke zuil. Zeker de vakbond ACV ontpopte zich de jongste twee jaar tot belangrijkste oppositiekracht tegen de regering-Michel, waarvan CD&V deel uitmaakt. 'Nochtans is onze strijd dezelfde. We proberen een antwoord te bieden op de polariserende krachten, die nooit zijn weggeweest maar die nu een stuk luider klinken dan lang het geval is geweest.'

Beke, een doctor in de sociale wetenschappen, begint te doceren over Rerum novarum, het antwoord van paus Leo XIII op de opmars van de socialisten op het einde van de 19de eeuw. 'Toen was de wereld net als vandaag in volle verandering. Ook toen was er een toenemende polarisering in de samenleving. De paus maakte duidelijk dat werk moest worden gemaakt van klassenverzoening en niet van een klassenstrijd. Hij riep op om uit te zoeken hoe werknemers en werkgevers verzoend konden worden. Dat sluit naadloos aan op wat Beweging.net doet, maar ook bij het programma van CD&V en de rol die wij in de regering spelen.'

Als u dezelfde strijd voert, is het voor CD&V toch erg pijnlijk dat de christelijke zuil zo zwaar blijft uithalen naar het regeringsbeleid?

Wouter Beke: (neemt er het 3D-programma, het verkiezingsprogramma van CD&V bij) 'Op basis hiervan zijn wij verkozen. Dit waren geen holle woorden, het zijn engagementen waarvoor we het vertrouwen hebben gevraagd en die we zowel in de Vlaamse als in de federale regering proberen uit te voeren. Onze kerntaak was de economie weer te laten groeien en daar zijn we in geslaagd. Dat is deels een gevolg van de verbeterde internationale conjunctuur, maar zowel het Internationaal Monetair Fonds (IMF) als de Europese Commissie heeft erop gewezen dat onze hervormingen hebben geholpen. Daarnaast wilden we in deze legislatuur 224.000 extra jobs om de pensioenen betaalbaar te houden. De Nationale Bank heeft berekend dat er in 2015 en 2016 al meer dan 100.000 banen zijn bijgekomen en de verwachting is dat die groei doorzet. Die 224.000 extra jobs komen er dus. Afgevinkt. Woord gehouden.'

(wijst naar zijn programma) 'Ziet u wat hier nog staat? We wilden lasten verschuiven om jobs te creëren. Dat is gebeurd met de taxshift die minister van Werk Kris Peeters heeft geforceerd en waarbij we vooral de lasten voor de laagste lonen hebben verlaagd. Daarnaast hebben we beloofd de Wet van 1996, die ervoor moet zorgen dat de loonkosten in ons land niet sneller stijgen dan die in de buurlanden, beter te doen werken. Die hervorming is er gekomen. Check. Alweer woord gehouden.'

Volgens de bonden betalen de werknemers de prijs van dat bedrijfsvriendelijk beleid. 'Sociale horror', zeggen ze.

Beke: (blijft onverstoord in het 3D-plan bladeren) 'Bij de verkiezingen hebben we gezegd dat we zwaar zouden inzetten op sociale vooruitgang. En dat gebeurt ook. Hoewel iedereen spreekt over besparingen stijgen de sociale uitgaven in deze legislatuur met meer dan 10 miljard euro. In 2014 ging 25,7 procent van het bruto binnenlands product naar sociale uitgaven, vandaag is dat precies hetzelfde. Waar zit dan die sociale kaalslag? Ik zie hem niet.'

De bonden wel. Zij wijzen erop dat sommige uitkeringen, zoals die voor tijdelijke werklozen of deeltijdse werknemers met een laag loon, werden verlaagd.

Beke: 'We hebben niet alleen een taxshift, maar ook een sociale shift doorgevoerd. We moeten almaar meer geld steken in pensioenen en gezondheidszorg. Show me the money? Wel, daar zit het.'

'Er komen per maand 10.000 gepensioneerden bij, wat ons per jaar 1,7 miljard euro extra kost. We staan voor een historisch moment, want 2017 is het laatste jaar dat in Vlaanderen meer mensen de arbeidsmarkt instromen dan dat er mensen met pensioen gaan. Om dat op de langere termijn op te vangen redden we het niet alleen met extra geld. We moeten ook op andere sociale uitgaven bezuinigen. En we hervormen de pensioenen, waardoor de meerkosten van de vergrijzing op de lange termijn worden gehalveerd.'

'Dat is wat anders dan de socialistische ministers van Pensioenen hebben gedaan. Die stelden vast dat de pensioenen niet betaalbaar zouden zijn en deden vervolgens niets. Het Zilverfonds zou alle problemen oplossen, maar daar zat slechts geld in om voor zes maanden de pensioenen te betalen. Niet hervormen is aansturen op een blinde privatisering van de pensioenen. Dat staat niet in ons programma.'

Waarom ziet ACV-voorzitter Marc Leemans dat zo niet?

Beke: 'Dat moet u aan hem vragen.'

Hij zal zeggen dat de indexsprong een vorm van collectieve verarming is.

Beke: 'Dan zeg ik hem dat er dankzij de indexsprong 33.000 extra jobs zijn en dat we wie het echt moeilijk heeft, hebben ontzien. De leeflonen zijn met 6 procent gestegen, terwijl die mensen door de indexsprong maar 2 procent minder hebben gekregen dan ze hadden gedacht. Netto gaan ze er met 4 procent op vooruit.'

'Daarenboven stel ik vast dat het beschikbaar inkomen van de mensen vorig jaar is gestegen. En dan spreek ik nog niet eens over de 500 miljoen euro extra die de Vlaamse regering in Welzijn pompt. Vergelijk dat eens met Wallonië, waar de welzijnsuitgaven amper nog stijgen. Niemand hoeft ons te vertellen hoe sociaal we moeten zijn. Socialisten kijken enkel hoe ze meer geld kunnen uitgeven, rechtse partijen willen vooral besparen. Wij hervormen waar het kan, besparen waar het moet én trekken extra geld uit om ons sociaal model overeind te houden en de mensen zekerheid te geven.'

Maar...

Beke: 'Wacht, ik ben nog niet klaar. Op dit moment onderhandelen de vakbonden en de werkgeversorganisaties over loonsverhogingen. Geen grote opslag - een procent boven op de index - maar het is wel opslag. We komen uit een tijd waarin we, zoals we met de vorige regering hebben gedaan, de lonen hebben moeten blokkeren. Toen hebben we niet gevraagd aan de bonden of ze het eens waren. Er komt hier just niks, was toen de boodschap.'

Beweging.net dringt nog altijd aan op een oplossing voor de Arco-coöperanten, die het geld terugeisen dat ze verloren doordat Arco, het investeringsvehikel van de christelijke arbeidersbeweging, samen met de bank Dexia ten onder is gegaan. Komt die er?

Beke: 'De premier heeft in zijn beleidsverklaring gezegd dat hij dit probleem dit jaar zou oplossen. Een oplossing is trouwens nodig om de handen vrij te hebben als we een deel van Belfius, de opvolger van Dexia die in overheidshanden is, willen verkopen. De overheid heeft die bank tijdens de bankencrisis gekocht voor 4 miljard euro en die is nu het dubbele of misschien zelfs meer waard. Om tot een verkoop over te kunnen gaan, waar sommigen nogal op aandringen, moet die bank evenwel vrij en onbelast zijn. Een huis met een kapot dak brengt ook minder op. Als de regering stukken van die bank wil verkopen, zorgt ze er dus best voor dat Arco is opgelost.'

Zelfs na een oplossing voor Arco zal het ACV blijven zeggen dat de regering te rechts en te liberaal is. Hoe zeggen ze dat? Stank voor dank?

Beke: 'Laten we ernstig blijven. Nog niet zo lang geleden, in 2012, was er de sluiting van de fabriek van autobouwer Ford in Genk. We stonden met de vakbonden hand in hand om te zeggen dat de politiek een antwoord moest geven. Voor de sluiting telde Limburg 31.000 werklozen, nu zijn er 28.000 werklozen en 26.000 vacatures. We hebben compromissen moeten sluiten, maar het beleid dat we voeren, is centrumrechts, waarbij CD&V voor het centrum staat. We zorgen voor het evenwicht. Wat moet ik nog meer zeggen?'

Dat er een meerwaardebelasting op aandelen komt? Uw achterban snakt naar zo'n trofee.

Beke: 'Wij zijn niet op zoek naar trofeeën, wij zoeken naar een fiscaal rechtvaardiger systeem. En ik lees dat zowel de MR, de N-VA als Open VLD hetzelfde zeggen. We hebben in oktober een voorstel voor een meerwaardebelasting op tafel gelegd, maar dat zien sommige partijen niet zitten. Bon, als zij die fiscale rechtvaardigheid écht belangrijk vinden, zullen ze zelf met voorstellen moeten komen.'

Laat u het initiatief aan de anderen? Dan krijgt u nooit uw meerwaardebelasting, want de N-VA en Open VLD zien dat helemaal niet zitten.

Beke: 'Wij hebben ons voorstel gedaan, maar het was niet te nemen of te laten. Het was evenmin de karikatuur die sommigen ervan hebben gemaakt. De ouders van minister Maggie De Block (Open VLD) hoeven zich, in tegenstelling tot wat hun dochter beweerde, echt geen zorgen te maken, want we viseren niet hun spaargeld. Ook de kmo's en de kleine beleggers willen we ontzien. Voor iemand onze meerwaardebelasting zou moeten betalen, moet die persoon al honderdduizenden euro's in aandelen hebben zitten.'

'Toch riep dat voorstel heel wat tegenstand op, wat ik niet goed begrijp. We hebben al een meerwaardebelasting, hè. Bijvoorbeeld voor wie een tweede woning binnen vijf jaar verkoopt. De andere partijen vinden het blijkbaar niet erg om te verdedigen dat wie zijn huis met winst verkoopt wel belasting moet betalen en wie dat doet met een groot aandelenpakket niet. Maar goed, als ze betere voorstellen hebben, die de fiscaliteit rechtvaardiger maken dan wij met ons plan, dan zullen we daar zeker naar kijken... Show me the proposals.'

Uw partij wilde geen hervorming van de vennootschapsbelasting zonder de invoering van een meerwaardebelasting. Laat u die koppeling los?

Beke: 'Wij zijn een grote voorstander van een hervorming van de vennootschapsbelasting. Die taks bulkt van de onrechtvaardigheden, want kleine bedrijven betalen relatief veel belastingen op hun winst en grote bedrijven weinig. Maar wij volgen nauwgezet het budgettaire plaatje op. Ik hoor sommigen zeggen dat zo'n hervorming wel wat geld mag kosten, maar dat was niet de afspraak en daarvoor is echt geen budgettaire ruimte. We gaan niet met lucifers in een hooiberg spelen.'

Over het budgettaire gesproken: Europa heeft de regering-Michel nog eens op de vingers getikt omdat ze te weinig vorderingen maakt met het wegwerken van het begrotingstekort.

Beke: 'We hadden afgesproken de begroting tegen 2018 in evenwicht te brengen maar de lastenverlagingen van de taxshift leiden tot een extra budgettaire uitdaging. Op zich is een begroting in evenwicht niet zo moeilijk. Dat kunnen we doen door met een hakbijl door de uitgaven te gaan, maar dan dreigen we een catastrofaal probleem te creëren voor de jaren die volgen. De mensen dreigen dan de vinger op de knip te houden, waardoor de groei in elkaar stuikt en de problemen alleen nog vergroten. Daarom hebben we nu beslist het evenwicht uit te stellen tot 2019.'

Wat nog altijd een helse, om niet te zeggen onmogelijke, klus wordt. Waar gaat u de 6 miljard euro halen die daarvoor nodig is?

Beke: 'Het wordt een heel moeilijke opdracht, waarbij taboes zullen moeten sneuvelen. Op alle banken.'

Betekent dat ook nieuwe besparingen op de sociale zekerheid? N-VA-voor-zitter Bart De Wever suggereerde om de ambtenarenpensioenen aan te pakken.

Beke: 'Wie denkt dat je daar 6 miljard kan halen, vergist zich. Dan moet je de lerarenpensioenen halveren! Hetzelfde met de werkingsuitgaven van de ziekenfondsen en de vakbonden. Daar kan je grote slogans over lanceren, maar de budgettaire impact van zulke maatregelen is beperkt. Of het kost zelfs geld, want ik weet zeker dat de staat de uitbetaling van de ziektekosten en de werkloosheidsuitkeringen niet goedkoper kan doen dan de ziekenfondsen en de vakbonden.'

Als we het niet in de sociale zekerheid gaan halen, waar dan wel? Voor de gewone uitgaven is de federale overheid al serieus uitgekleed.

Beke: (zwijgt even) 'Ik heb u toch al ge-zegd dat het een heel moeilijke oefening wordt? Ik zou u kunnen zeggen dat we 3 procent van het bruto binnenlands product uitgeven aan subsidies voor bedrijven. Haal dat weg en het begrotingsprobleem is opgelost. Dat klinkt goed, maar het is niet realistisch want die subsidies hebben hun nut. De waarheid is dat we het zullen oplossen zoals we dat de voorbije jaren altijd hebben gedaan: met een combinatie van maatregelen.'

Is de federale regering daartoe in staat? Door de rel rond N-VA-staatssecretaris Zuhal Demir, die CD&V wegzette als een moslimpartij, was de regering toch op sterven na dood?

Beke: 'Waar ik het echt moeilijk mee had, was dat Zuhal Demir de Vlamingen waarschuwde voor CD&V. De bevolking waarschuwen voor een coalitiepartner, dat is toch van de pot gerukt? Als je dat doet, kun je er beter mee stoppen. De premier heeft haar dan ook voor de volle Kamer veroordeeld voor die uitspraak.'

Maar de excuses waar u op aandrong, hebt u niet gekregen.

Beke: 'Als de premier namens de voltallige regering voor 150 Kamerleden en in aanwezigheid van die staatssecretaris zegt dat hij dit afkeurt, vind ik dat sterker dan excuses. We kunnen de pagina omdraaien.'

Of de 'Kumbaya' zingen, zoals Bart De Wever het verwoordde.

Beke: 'Ik ben bij de KSA geweest en daar zongen we geen 'Kumbaya'. Maar Bart De Wever en ik hebben ons de vraag gesteld hoe we met elkaar zouden omgaan. Als het de bedoeling was elkaar dood te kloppen, konden we er beter mee stoppen. We hebben beslist dat we verder willen doen omdat er nog veel werk op de plank ligt.'

De bosrel in de Vlaamse regering, waarbij minister-president Geert Bourgeois eenzijdig de boskaart van uw partijgenote Joke Schauvliege introk, toont toch aan dat het nog altijd niet botert tussen CD&V en de N-VA?

Beke: (zucht) 'Dat was geen mooi schouwspel. In plaats van met hakbijlen te zwaaien in het parlement had de N-VA, aangestookt door Wilfried Vandaele, veel eerder naar Joke Schauvliege moeten luisteren. Zij had gewaarschuwd voor exact het scenario dat zich heeft ontrold. Het stond in de sterren geschreven dat zowel de bevolking als de bedrijven aan de alarmbel zouden trekken als plots bleek dat er een bos stond op hun eigendom, maar de N-VA wilde toch doorzetten. Nog meer betreur ik de cinema die achteraf is opgevoerd. Ik vond het echt niet kunnen dat Geert Bourgeois die kaart uiteindelijk eenzijdig introk om zo de schuld bij Joke te leggen.'

Beke krijgt een breaking news-bericht op zijn gsm. 'Aha, Trump is geland.' Is dat goed of slecht nieuws? 'Het is een vaststelling.' Aan de Amerikaanse president wil de CD&V-voorzitter niet te veel woorden vuilmaken. 'Hij is onvoorspelbaar. Ik loop niet over van enthousiasme.'

Beke is wel blij dat Trumps verkiezingsoverwinning geen navolging heeft gekregen in Nederland en in Frankrijk. 'Ik ben blij dat het buitenland aantoont dat er ruimte is voor het discours dat al jaren het onze is. Centrumpartijen zoals D66 en het CDA hebben in Nederland de verkiezingen gewonnen. Macron won in Frankrijk. De partij van de Duitse bondskanselier Angela Merkel haalt opnieuw 39 procent in de peilingen. Ik herinner me dat in eigen land in 2015 werd voorspeld dat haar politieke overlijden voor binnen enkele weken was. En zelfs de Britse conservatieve premier Theresa May voert een campagne die over het 'wij' en over het midden gaat.'

Claimt u nu ook al de Franse president Emmanuel Macron, een links-liberaal?

Beke: 'Zijn zege is vooral het bewijs dat centrumpartijen niet uit een ander vaatje tappen omdat de ene keer extreemrechts en de andere keer extreemlinks het goed doet bij een verkiezing. Het moedige midden heeft altijd al aangetoond economisch het verstandigste antwoord te zijn. Noch extreemlinks - zie het communisme - noch de ultraliberale recepten - zie de bankencrisis - zijn een alternatief.'

Het moedige midden levert volgens de jongste peilingen maar 17 procent van de stemmen op. Dat is toch te weinig voor een volkspartij?

Beke: 'In de jongste peiling haalden we 18,6 procent, meer dan bij de verkiezingen van 2014. En 40 procent van de kiezers zou potentieel op ons kunnen stemmen.'

Dat is het target?

Beke: 'Voor Merkel wel.' (lacht)

Wat Angela Merkel kan, moet u toch ook kunnen?

Beke: 'Dat zou wel straf zijn.'

JASPER D'HOORE EN WIM VAN DE VELDEN

Volg Wouter

Facebook   Twitter LinkedIn Logo Youtube

Twitter